آیا منی، آبی پست و بی‌ارزش است؟!

باسمه تعالی

شبهه: آیا منی، آبی پست و بی‌ارزش است؟

نویسنده: یوسف جمالی

توضیح شبهه:

«ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهينٍ(سجده 8) ؛سپس نسل او (انسان)را از چکیده آبی پست مقرر فرمود». امروز مشخص شده است که منی یکی از برترین پدیده های حیاتی است.  در هر قطره آن میلیون ها میلیون ها اسپرم زنده ی در حال فعالیت همراه با همه مواد لازم مثل غذا و آب و مواد حفاظتی وجود دارند.  اما انسان بی اطلاع گذشته گمان می کرد که منی آبی پست و بی ارزش و نفرت انگیز است همین ایده ی غلط عوام را محمد وارد قرآن کرده است.  اگر این آیه از خدا بود قطعا می دانست که منی از عظمت های خلقت و فوق العاده ارزشمند است و آن را پست نمی دانست.  بنابراین آیه ی مذکور کلام محمد ص است نه خدا. (دکتر سها، نقد قرآن، ص 55)

الف: تحلیل و پیش فرض ها

در این شبهه سعی شده است تا کلمه مهین در آیه “ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلَالَةٍ مِّن مَّاءٍ مَّهِين” (سجدة/ 8) . و آیات دیگر قرآن کریم را با ترجمه مهین به معنای آب بی ارزش در تعارض با یافته های علمی قراردهند زیرا علی رغم دیدگاه قرآن، منی آبی پست و بی ارزش نیست و دارای میلیون ها نطفه است که منشا ایجاد جنین است.   انسان از آبى جهنده يعنى از منى‏ كه حاوى ميليونها سلول جنسى مردانه اسپرماتوزوئيد كه تنها يكى از آنان موفق به لقاح با سلول جنسى ماده زنانه به نام تخمك‏ مى‏گردد به وجود مى‏آيد. (صمد نوری زاد، آن‏سوى آيه‏ها نگرشى بر اعجازهاى پزشكى قرآن، ص 24.) و آبی که موجودی چون انسان را با این همه پیچیدگی و رشته های عصبی و رگ های خونی به وجود می آورد چگونه می تواند بی ارزش باشد.

اما با توجه به اینکه قرآن کریم از علم روز بی اطلاع بوده است و تنها توسط بشری که دارای نبوغ بیشتری نسبت به دیگران بوده آورده شده است و منشا وحیانی ندارد از این قابلیت بی اطلاع بوده است . آنچه در قرآن کریم منعکس شده  متاثر از علوم روز بوده است علومی که ریشه در دیدگاه های دانشمندان یونانی داشته است و امروز خلاف آن آشکار شده است لذا نمی توان آن را کلام الهی دانست.

پیش فرض

قرآن کریم اگر اشارات علمی دارد نباید مطابق فهم عرف باشد بلکه باید طبق آخرین یافته های علمی باشد.

شبهه

اگر قرآن کریم کلام وحی است چرا منی را آبی پست و بی ارزش معرفی کرده است در حالی که امروزه ثابت شده است منی دارای میلیون ها نطفه می باشد، پس قرآن وحی نیست.

ب: مفهوم شناسی

برای فهم بهتر آیه هایی که مبنای شبهه قرار گرفته است می بایست با مفردات آن آشنا شویم.

1ـ سلاله

کلمه سلاله از ریشه سلل است که به معنای چکیده شده وخروج و کنده شدن چیزی از چیزی است مانند خارج شدن شمشیر از غلاف و یا خارج کردن کالا از منزل به شکل سرقت لذا به فرزند سلیل می گویند چون از پدر گرفته می شود و ریشه در پدر دارد. ‏(راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص 418)و یا به انسان سلسل می گویند هنگامی که از شکم مادر خارج شود.   (ابومنصور محمد بن احمد ازهری،تهذیب اللغه، ج4، ص 241)البته چون حضرت آدم ابوالبشر از خاک خلق شده است از این باب هم به آن سلاله گویند یعنی از خاک گرفته شده است.   (زبیدی،تاج العروس، ج 1، ص 7179)

بررسی

هر گونه خروج و انتزاع از چیزی را سلاله گویند لذا به شیئ که  از مکانی بیرون آید و یا شمشیری که که از  غلاف بیرون آید ،سلیل گویند  و اینکه به فرزند سلاله می گویند به این جهت است که فرزند از شکم مادر خارج می شود و یا اینکه چکیده و خارج شده از پدر است و او اصل فرزند است.

2ـ مهین

در اینکه ریشه کلمه مهین چیست دو دیدگاه وجود دارد طبق یک دیدگاه از ماده  المِهْنَه به فتح میم است که به معنای عمل و خدمت و انجام وظیفه است و مهین به معنای مکلف و موظف به انجام کاری است (اسماعیل بن حماد جوهری فارابی،الصحاح فی اللغه، ج 2، ص  184؛ ابوهلال عسکری ، الفروق اللغویه، ج 1 ،ص 523)و بنابر قول دیگر از المهانه به معنای حقیر وکم و بی ارزش است. (مصطفوی، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج‏11،ص193) البته در قرآن کریم مهین به ضم میم(بصيغه فاعل)  هم وجود دارد که به معنای خوار کننده است. (ابن اثیر ، النهایه فی غریب الاثر، ج1 ،ص 782) از جمله این آیات می توان به آیه «وَ لِلْكافِرِينَ عَذابٌ‏ مُهِينٌ‏» (بقره/ 90  ) اشاره کرد.

 

بررسی

همان گونه که در بحث لغوی گفته شد ممکن است مهین به فتح میم به معنای مکلف و موظف از ریشه المهنه باشد و یا اینکه از ماده هون و از مصدر  المهانه و مفعول و به معنای حقیر باشد.  البته معنای رایج در کتب لغت معنای دوم است.

ج: خلقت انسان از منی در قرآن کریم

در قرآن کریم مهین به فتح میم در دو آیه به کار رفته است.

الف: «أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاءٍ مَّهِينٍ»( المرسلات/ 20.)

این سوال از طرفی توبیخی است و از طرفی ‏استفهامی انكارى است و در مقام امتنان و اظهار نعمت بر بنى آدم برآمده كه آيا ما شما را چنين خلق نكرديم يعنى شما را از آب منى كه از قذارات بشمار ميرود و از آن نفرت و دورى مينمائيد خلقت نموديم. (بانو امین، تلخیص ازمخزن العرفان در تفسير قرآن، ج‏14، ص 267)

من ماء در این آیه شریفه متعلق به نخلقکم است و مهین وصف برای ماء می باشد. من در این آیه ابتدائیت است یعنی خدایی که قادر بر ابتداء است قادر به اعاده هم می باشد. (محیی الدین درویش، إعراب القرآن و بيانه، ج‏10، ص 337)

بررسی

این آیه در جایگاه هدایت گری و توجه دادن به خداوند متعال به عنوان خالق بشر و همچنین روز معاد است. توجه به پستی منی بزرگی خالق آن را نشان می دهد. اگر مخترعی با وسائل بی ارزش موجودی بسیار ارزشمند را ایجاد کند نشان از بزرگی اوست.  لذا «من» را ابتدائیت دانسته اند یعنی بدان خدایی که قادر است انسان را با این ظرائف و پیچیدگی ها از آبی پست خلق کند خواهد توانست او را در روز معاد برگرداند. چنانچه در حدیثی از بسر بن جحاش آمده است که روزی پیامبر اسلام(ص) آب در کف دست گرفت و فرمود خداوند متعال می فرماید ای فرزندان آدم آیا من عاجز ام در حالی که شما را از مانند این آفریدم ؟( أحمد في المسند، ج 4 ،ص 201. ابن کثیر، تفسير القرآن العظيم ، ج‏4، ص 477)

ب: «ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ‏»( سجدة/ 8 . )

من ماء متعلق به محذوف و صفت سلاله است و مهین صفت ماء است (إعراب القرآن الكريم، ج‏3، ص 35) یعنی نسل بشر از چکیده ای ایجاد شد که از آبی پست بود.  آبی که در ظاهر بد بو و بی ارزش می نماید اما در واقع رسالتی بزرگ را  در پیش دارد که همانا ایجاد جنین است.  خداوند متعال اگر از اشارات علمی استفاده می کند به دنبال هدایت و درس توحید و خدا شناسی است یعنی خداوند این توان و قدرت را دارد که از همین آب بی ارزش موجودی به توانایی انسان خلق نماید که اشرف مخلوقات است.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی درباره این آیه و تفسیر کلمه مهین می فرمایند:« اين آب كه ظاهرا آبى است بى ارزش و بى مقدار، از نظر ساختمان و سلولهاى حياتى شناور در آن، و همچنين تركيب مخصوص مايعى كه سلولها در آن شناورند بسيار ظريف و فوق العاده دقيق و پيچيده است و از نشانه‏هاى عظمت پروردگار و علم و قدرت او محسوب مى‏شود و كلمه” مهين” كه به معنى ضعيف و حقير و ناچيز است اشاره به وضع ظاهرى آن مى‏باشد و گر نه از اسرار آميزترين موجودات است. (آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج17، ص 126. ) لذا قرآن کریم خلقت انسان را از آبی می داند که بدبو و پست است یا می توان به معنای کمی و قلت آن دانست یعنی انسان از کمی آب تشکیل می شود و همانطور که می دانیم تنها یک اسپرم از میان میلیون ها اسپرم های شناور در منی با تخمک تشکیل جنین را می دهد.

«من» در « مِنْ ماءٍ مَهِينٍ » من تبعیض است و من ابتدائیت نیست و این یکی از ظرائف این آیه است یعنی جنین از همه منی ساخته نمی شود بلکه از بخشی از آن ایجاد می شود.(ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج‏21، ص 150)

دكتر دياب و دكتر قرقوز نيز نكته‏اى ظريف از آيه مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ  استفاده مى‏كنند و مى‏نويسند:

«مشاهده مى‏كنيم كه از ميان صدها ميليون اسپرماتوزئيد فقط تعداد كمى به تخمك مى‏رسند و الباقى در ميان راه مى‏ميرند و از ميان دهها اسپرمى كه به تخمك رسيده‏اند فقط يك عدد موفق به شكافتن ديواره شفاف تخمك شده و در لقاح سرنوشت ساز شركت مى‏كند اين معنا از كلام خداوند در آيه 8 سجده و 37 قیامت كاملا استنباط مى‏شود.  زيرا حرف «من» حرف تبعيض است يعنى: اندكى از بسيار.  لفظ «سلالة» نيز همين معنا را دارد»( طب در قرآن، ص 81  )

بررسی

در مورد مهین به فتح میم باید دید آیا از ریشه المهنه است تا ترجمه آیه آب مامور و موظف به انجام کاری شود لذا اینگونه ترجمه شود که منی مامور به ایجاد موجودی به نام انسان است و یا اینکه از مصدر المهانه است تا به معنای آب حقیر و پست شود.  گر چه هر دو مورد ممکن است اما آنچه مناسب با این آیه است معنای اول می باشد یعنی منی وظیفه تداوم نسل را بر عهده دارد اما در قرآن کریم  کلمه مهین به فتح میم به معنای بی مقدارو پست به کار رفته است که می توان به آیه «أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هذَا الَّذي هُوَ مَهينٌ وَ لا يَكادُ يُبينُ ؛مگر نه اين است كه من از اين مردى كه از خانواده و طبقه پستى است و هرگز نمى‏تواند فصيح سخن بگويد برترم؟» اشاره کرد.  در این آیه نمی توان مهین را به معنای موظف و مکلف ترجمه کرد. ثانیا هیچ کدام از مفسرین آیه مورد بحث را به معنای آب مامور معنا نکرده اند و همگی آن را آب پست ترجمه کرده‌اند ثالثا محدثینی مانند علامه مجلسی (ره) فهم خود از این آیه را «أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ‏ ماءٍ مَهِينٍ»‏ نطفة قذرة ذليلة می داند. (علامه مجلسی، بحار الانوار، ج 9 ص 169)

لذا گرچه مبنای اول هم می تواند صحیح باشد اما دیدگاه دوم قوی تر است. بنا بر این تفسیر انسان از آبی در ظاهر بی ارزش و بد بو ایجاد شده است. سیاق آیه در مقام نشان دادن قدرت الهی است و قلوب را به توحید توجه می دهد. انتظاری که از قرآن کریم می رود هدایتگری است و بیدار کردن انسان ها با عبرت گرفتن از اصل وجودی آنهاست. چه کسی آنها را از آبی پست به انسانی با کمالات و زیبایی رساند.

د: منی در علم پزشکی

انسان از آبى جهنده يعنى از منى كه حاوى ميليونها سلول جنسى مردانه اسپرماتوزوئيد (Spermatozoid) كه تنها يكى از آنان موفق به لقاح با سلول جنسى ماده زنانه به نام تخمك (Ovum ) مى‏گردد به وجود مى‏آيد. سلولهاى بدن انسان (سوماتيك)، حاوى 46 كروموزم (23 جفت) مى‏باشد و هر كروموزم حاوى هزاران ژن وراثتى است. از آنجايى كه تعداد كروموزمهاى دريافت شده توسط جنين، نبايد بيشتر از تعداد كروموزمهاى والدين خويش باشد، بنابراين بر خلاف تمامى تقسيم هاى سلولى كه در ساير نقاط بدن رخ مى‏دهد و سلولهاى 46 كروموزمى (ميتوز) به وجود مى‏آيند طى فرايند تقسيمى كه سبب نصف شدن كروموزم مى‏شود (ميوز)، سلولهايى با 23 كروموزم در سيستم جنسى مردان و زنان به وجود مى‏آيد؛ يعنى هر كدام از والدين، تنها 23 كروموزم (50 درصد كروموزمهاى انتقال دهنده صفات) را به فرزند (جنين) مى‏دهند. اين مسئله باعث مى‏شود كه تنوع و گوناگونى بسيارى در نسلهاى آينده رخ دهد و انسان مدام در حال دگرگونى و رشد و نمو متفاوت باشد. (آن‏سوى آيه‏ها نگرشى بر اعجازهاى پزشكى قرآن، ص 23.)

هـ: بررسی پیش فرض

پیش فرض: قرآن کریم اگر اشارات علمی دارد نباید مطابق فهم عرف باشد بلکه باید طبق آخرین یافته های علمی باشد.

بررسی: قرآن کریم کتاب هدایت است و برای سعادت بشر نازل شده است. قرآن کتاب پزشکی نیست تا به زبان علمی سخن بگوید و گفتمان آن تنها در آزمایشگاه ها و فضاهای آکادمیک استفاده شود. گرچه علم جدید نمی تواند اشارات علمی آن را رد کند اما ضرورتی ندارد ماموریت اصلی قرآن تحت الشعاع قرار گیرد.

اگر در قرآن منی آبی پست معرفی شده است لزوما به معنای ناکارآمدی آن نیست زیرا قرآن خود تصریح دارد که منشا ایجاد جنین منی است و این مطلب بر کسی پوشیده نیست، پس بی ارزشی منی مربوط به ظاهر آن و جهت عبرت مردم است و به معنای  این نیست که  فاقد هرگونه تاثیر مهم در حیات بشر است.

و: پاسخ شبهه

از بررسی مباحث لغوی به این نتیجه می رسیم که اگر مهین را به معنای آب مامور به انجام وظیفه که همان تداوم نسل است بدانیم دیگر اشکال مطرح شده مطرح نمی شود که با توجه به آیات دیگر که مهین به فتح میم در معنای پست به کار برده شده است و هیچ کدام از مفسرین معنایی غیر از این را تلقی نکرده اند این فهم از آیه بعید به نظر می رسد اما اگر مهین را به معنای قلیل بدانیم به دو شکل می توان به شبهه پاسخ داد یکی اینکه منی را علی رغم مقدار کم آن دارای چنین توان و قدرتی دیدن است و دیگری اینکه از بین میلیون ها ميليونها سلول جنسى مردانه اسپرماتوزوئيد كه تنها يكى از آنان موفق به لقاح با سلول جنسى ماده زنانه به نام تخمك‏  مى‏گردد این کمی را به همین سلول موفق به انجام لقاح تعبیر کنیم که ظاهر آیه این را نمی رساند و منظور همان قلت منی  است هر چند این معنا هم متفاهم بین مفسرین نبوده است لذا نتیجه سخن این است که با توجه به اینکه قرآن کریم به زبان قوم سخن می گوید و باید معارف بلند خود را که سبب هدایت بشر و سعادت اوست را در قالب فهم مخاطبین بیان کند در این آیه منی را آب پست معرفی می کند زیرا آنچه در ظاهر منی آشکار است قذارت و پستی و بوی بد آن است لذا از جمله نجاسات منی است و این منافاتی با ارزشمند بودن آن ندارد کما اینکه خون هم از نجاسات است و ما از آن برحذر داشته شده ایم اما آیا این به معنای بی ارزشی آن است مسلما اینگونه نیست.  درمورد منی هم حتی در دوران صدر اسلام بر کسی پنهان نبوده است که  سبب ایجاد جنین است و این مطلب نیازمند این نبوده است که از علوم یونان یا فرهنگ زمانه استفاده شود.

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *